अध्याय १३ को समग्र आशय:

अध्याय १३, "क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग," ले भगवद्गीताको ध्यानलाई तत्वमीमांसा र दर्शनको क्षेत्रमा मोड्छ। यो गहिरो ज्ञानको अध्याय हो, जहाँ भगवान् कृष्णले भौतिक शरीर (क्षेत्र) र चेतनशील आत्मा (क्षेत्रज्ञ) बीचको आधारभूत भिन्नतालाई व्याख्या गर्नुहुन्छ।

अध्यायको सुरुवात अर्जुनले "क्षेत्र" र "क्षेत्रज्ञ" को प्रकृतिबारे सोध्दै सुरु हुन्छ। यसको जवाफमा, कृष्णले भौतिक संसारका घटकहरू र त्यसमा बस्ने चेतनशील आत्माको प्रकृतिको विस्तृत विश्लेषण दिनुहुन्छ।

भगवान् कृष्ण हामीबाट के चाहनुहुन्छ (अध्याय १३ को सन्दर्भबाट):

अध्याय १३ आत्म-विश्लेषण र आत्म-साक्षात्कारको लागि एक मार्गदर्शक हो। यस अध्यायबाट, हामी बुझ्न सक्छौं कि कृष्ण हामीबाट निम्न कुराहरू चाहनुहुन्छ:

1. द्रष्टा र दृश्य बीचको भिन्नता छुट्याउनुहोस्: यस अध्यायको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सन्देश भनेको हाम्रो साँचो आत्मा (द्रष्टा) र हाम्रो भौतिक शरीर र मन (दृश्य) बीच निरन्तर भेदभाव गर्ने अभ्यास गर्नु हो। कृष्ण चाहनुहुन्छ कि हामीले यो बुझौं कि हामी हाम्रो शरीर, हाम्रो विचार, वा हाम्रा भावनाहरू होइनौं। हामी यी सबैको साक्षी रहने अनन्त, अपरिवर्तनशील चेतना हौं।
2. साँचो ज्ञानका गुणहरू विकास गर्नुहोस्: कृष्णको ज्ञानका गुणहरूको सूची हाम्रो आफ्नै आध्यात्मिक विकासको लागि एक व्यावहारिक मार्गदर्शक हो। उहाँ चाहनुहुन्छ कि हामी हाम्रो दैनिक जीवनमा अधिक नम्र, अहिंसक, धैर्यवान, र आत्म-नियन्त्रित बनौं। यी सद्गुणहरू केवल नैतिक सिद्धान्तहरू मात्र होइनन्, बरु आत्म-साक्षात्कार प्राप्त गर्ने माध्यम हुन्।
3. परम वास्तविकताको प्रकृति बुझ्नुहोस्: कृष्ण चाहनुहुन्छ कि हामी भगवानको सीमित, व्यक्तिगत अवधारणाबाट अगाडि बढेर सर्वव्यापी, अवैयक्तिक ब्रह्मको गहिरो सत्यलाई बुझौं। उहाँ चाहनुहुन्छ कि हामीले परमात्मालाई केवल मन्दिर वा चर्चमा मात्र होइन, बरु सृष्टिको हरेक अणुमा देखौं।
4. प्रकृतिको खेललाई चिन्नुहोस्: कृष्णको प्रकृति र पुरुषको व्याख्या भौतिक संसारको खेलमा नफसीकन त्यसलाई साक्षीभावले हेर्ने आह्वान हो। उहाँ चाहनुहुन्छ कि हामीले यो बुझौं कि सबै गतिविधिहरू प्रकृतिको क्षेत्रभित्र भइरहेका छन्, र हाम्रो साँचो आत्मा केवल एक अनासक्त पर्यवेक्षक हो।
5. जन्म र मृत्युको चक्रबाट आफूलाई मुक्त गर्नुहोस्: यस अध्यायमा प्रदान गरिएको ज्ञानको अन्तिम लक्ष्य जन्म र मृत्युको चक्रबाट मुक्ति प्राप्त गर्नु हो। कृष्ण चाहनुहुन्छ कि हामी हाम्रो बन्धनको मूल कारण—भौतिक संसारसँग हाम्रो पहिचान—लाई बुझौं र हाम्रो अनन्त, आनन्दमय आत्माको रूपमा हाम्रो साँचो प्रकृतिलाई महसुस गरेर आफूलाई मुक्त गरौं।
6. आफ्नै हृदयमा परमात्मालाई देख्नुहोस्: कृष्णको घोषणा कि उहाँ "सबै क्षेत्रहरूमा क्षेत्रज्ञ" हुनुहुन्छ, यो एक शक्तिशाली अनुस्मारक हो कि परमात्मा हामीबाट बाहिरको कुनै चीज होइन। यो हाम्रो अस्तित्वको मूल हो, हाम्रो आफ्नै हृदयमा बस्ने मौन साक्षी हो।

सारांशमा, अध्याय १३ आत्म-अन्वेषणको यात्राको लागि एक गहिरो र प्रकाशमय अध्याय हो। कृष्ण चाहनुहुन्छ कि हामी दार्शनिक र योगी बनौं, वास्तविकताको प्रकृतिमा निरन्तर अनुसन्धान गरौं, र अन्तिम सत्यलाई बाहिरी संसारमा होइन, बरु आफ्नै चेतनाको गहिराइमा खोजौं।