📜 वराह पुराण

परिचय

वराह पुराण १८ महापुराणहरूमध्ये एक सात्त्विक पुराण हो। यसको नाम भगवान विष्णुको तेस्रो अवतार — वराह (बँदेल) — को नाममा राखिएको हो। वराह पुराणमा १०,००० श्लोक छन्। यस पुराणको मुख्य कथा भगवान विष्णुले वराह रूप धारण गरेर पृथ्वीलाई हिरण्याक्ष नामक राक्षसबाट मुक्त गरेको घटनामा आधारित छ।

वराह पुराणमा वराह-पृथ्वी संवाद र विष्णु-भूदेवीको प्रेमको अत्यन्त मार्मिक वर्णन छ। यस पुराणमा तीर्थ महात्म्य, व्रत-पर्व र विष्णु भक्तिको महत्त्वलाई विशेष रूपमा वर्णन गरिएको छ।

वराह अवतारको कथा

हिरण्याक्ष नामक शक्तिशाली राक्षसले पृथ्वीलाई समुद्रको गहिराइमा लुकाएर राख्यो। सम्पूर्ण संसार पृथ्वीविहीन भयो। तब भगवान विष्णुले पृथ्वीलाई बचाउनको लागि वराह (बँदेल) को अवतार लिए। उनी विशालकाय भए — युगको पर्वतजत्रो शरीर, आँखीभौंले ब्रह्माण्ड नाप्ने — र समुद्रमा हाम्फाले। वराहले १,००० वर्षसम्म हिरण्याक्षसँग भीषण युद्ध गरे र अन्ततः हिरण्याक्षलाई मारेर पृथ्वीलाई आफ्ना दाँतमा उचालेर समुद्रबाट बाहिर ल्याए। यसरी पृथ्वीको पुनः स्थापना भयो। यस कथाले ब्रह्माण्डको रक्षाको लागि भगवानले कुनै पनि रूप धारण गर्न सक्छन् भन्ने देखाउँछ।

मुख्य विषयवस्तु

• तीर्थ महात्म्य: पृथ्वीको रक्षा पछि वराहले विभिन्न तीर्थहरूको स्थापना गरे। पुष्कर तीर्थको विशेष महत्त्व — पृथ्वीमा पहिलो तीर्थ।
• व्रत र पर्व: एकादशी, द्वादशी, पूर्णिमाको व्रत — विधि, कथा र फल। व्रतको पालनले मनोकामना पूर्ण हुन्छ।
• पृथ्वीको उत्पत्ति: भूदेवीको उत्पत्ति र पृथ्वीको सृष्टिको वैज्ञानिक वर्णन।
• वैष्णव भक्ति: विष्णुको उपासना — मन्त्र, ध्यान र पूजा विधि। भक्तिको मार्ग र मुक्तिको उपाय।
• पृथ्वी-वराह संवाद: वराह र पृथ्वीबीचको संवाद — जसमा पृथ्वीले आफ्नो रक्षाको लागि भगवानलाई धन्यवाद दिन्छिन् र भविष्यमा धर्मको रक्षाको प्रार्थना गर्छिन्।